Khi một chiếc xe chạy qua bạn trên phố và bạn nghe thấy tiếng gầm động cơ, tiếng rít turbo, hay tiếng lăn bánh trên mặt đường - tất cả những âm thanh phát ra bên ngoài xe đó đều phải được kiểm soát theo một quy trình đo lường nghiêm ngặt trước khi chiếc xe được phép lưu thông hợp pháp. Đây chính là phạm vi của ISO 362 - tiêu chuẩn quốc tế về đo tiếng ồn phát ra từ xe khi gia tốc, còn được gọi là pass-by noise testing.
ISO 362 là gì
ISO 362 có tên đầy đủ là Acoustics - Measurement of noise emitted by accelerating road vehicles - Engineering method (Âm học - Đo tiếng ồn phát ra từ xe cơ giới khi gia tốc - Phương pháp kỹ thuật). Đây là bộ tiêu chuẩn quốc tế do ISO ban hành, quy định phương pháp đo mức ồn mà một chiếc xe phát ra ra bên ngoài trong điều kiện vận hành đô thị điển hình (gia tốc, chạy ổn định), phục vụ mục đích kiểm soát tiếng ồn giao thông và chứng nhận phê duyệt kiểu loại xe.
Bộ tiêu chuẩn này gồm nhiều phần áp dụng cho các nhóm phương tiện khác nhau:
- ISO 362-1: Áp dụng cho xe loại M và N (xe chở người và xe chở hàng), đo ngoài trời trên đường thử. Xe hai bánh, ba bánh thuộc loại L1, L2 được quy định riêng trong ISO 9645, còn L3, L4, L5 thuộc ISO 362-2.
- ISO 362-3: Quy định phương pháp đo tương đương nhưng thực hiện trong buồng bán phi âm (semi-anechoic chamber) có lắp đặt dynamometer, thay thế cho phương pháp đo ngoài trời - cho phép thử nghiệm trong nhà, không phụ thuộc thời tiết.
Vì sao cần tiêu chuẩn hóa phép đo tiếng ồn xe
Tiếng ồn giao thông đô thị là một trong những nguồn gây ô nhiễm âm thanh lớn nhất tại các thành phố, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng sống của cư dân. Nếu không có một phương pháp đo chuẩn hóa, mỗi nhà sản xuất xe hoặc mỗi quốc gia có thể áp dụng cách đo khác nhau, dẫn đến kết quả không thể so sánh và không thể làm cơ sở cho việc ban hành giới hạn tiếng ồn pháp lý.
ISO 362 giải quyết vấn đề này bằng cách quy định chính xác: điều kiện đường thử, vị trí micro đo, tốc độ và cách thức vận hành xe khi đo, cùng công thức tính toán mức ồn cuối cùng (Lurban). Nhờ đó, kết quả đo tại một phòng lab ở châu Á có thể được đối chiếu trực tiếp với kết quả đo tại châu Âu hay Bắc Mỹ, tạo nền tảng cho các quy định giới hạn tiếng ồn xe cơ giới trên toàn cầu - ví dụ Canada áp dụng trực tiếp ISO 362-1:2015 với giới hạn 78 dBA cho xe con và 80 dBA cho xe tải nhẹ trong quy định an toàn xe cơ giới của mình.
Các yêu cầu kỹ thuật chính của ISO 362-1
Đường thử tiêu chuẩn
Đường thử phải bằng phẳng, mặt đường tuân theo yêu cầu của ISO 10844 (loại bề mặt đường chuẩn hóa cho đo tiếng ồn), và không gian bán kính 50 m quanh tâm khu vực đo phải không có vật thể phản xạ âm lớn như tường, đá, cầu hay công trình xây dựng.
Bố trí điểm đo AA', BB', PP'
Tiêu chuẩn định nghĩa các điểm mốc trên đường thử: điểm AA' là vị trí xe bắt đầu tăng tốc hết cỡ, điểm BB' là vị trí xe kết thúc gia tốc và về vị trí bướm ga bình thường, điểm PP' nằm giữa AA' và BB' - đây là vị trí đặt microphone đo, cách tâm đường thử 7,5 m. Chiều dài đường thử l10 = 10 m và l20 = 20 m được dùng để tính gia tốc thực tế của xe trong quá trình đo.
Tốc độ và điều kiện vận hành xe khi đo
Xe tiếp cận khu vực đo ở tốc độ không đổi (thường 50 km/h với xe có tỷ số công suất/khối lượng PMR trên 50, hoặc 40 km/h với PMR thấp hơn), sau đó tăng tốc hết cỡ khi đến điểm AA' và giữ nguyên đến điểm BB'. Phép đo được lặp lại nhiều lần ở các số truyền khác nhau (ví dụ số 2 và số 3), sau đó lấy giá trị đỉnh của mức áp suất âm trọng số A ghi nhận được.
Công thức tính mức ồn đô thị Lurban
Kết quả cuối cùng được tính toán theo công thức kết hợp giữa mức ồn đo khi gia tốc hết cỡ và mức ồn đo khi chạy ổn định, phản ánh gần đúng nhất tiếng ồn thực tế mà xe phát ra trong điều kiện giao thông đô thị hàng ngày - đây chính là giá trị Lurban dùng để đối chiếu với giới hạn pháp lý.
Ý nghĩa của ISO 362 trong thử nghiệm NVH
Cơ sở pháp lý cho phê duyệt kiểu loại xe
Kết quả đo theo ISO 362 là điều kiện bắt buộc để một mẫu xe được cấp phép lưu thông tại nhiều quốc gia và khu vực. Với lộ trình siết chặt giới hạn tiếng ồn theo nhiều giai đoạn (ví dụ áp dụng năm 2016, 2020, 2024 cho xe mới ra mắt và 2018, 2022, 2026 cho xe đang sản xuất), các nhà sản xuất phải tích hợp bài thử ISO 362 vào quy trình phát triển sản phẩm từ rất sớm để đảm bảo đáp ứng giới hạn ngày càng khắt khe - có thể giảm tới 6 dBA so với mức cũ đối với xe con.
Định hướng thiết kế giảm ồn từ giai đoạn phát triển
Vì kết quả đo Lurban phản ánh tổng hợp tiếng ồn từ động cơ, hệ thống xả, lốp xe và khí động học, bài thử ISO 362 buộc các nhà sản xuất phải tối ưu đồng thời nhiều nguồn NVH khác nhau, không chỉ riêng cabin nội thất mà cả tiếng ồn phát ra bên ngoài xe.
Kết nối giữa thử nghiệm ngoài trời và trong nhà
Sự tồn tại của ISO 362-3, với phương pháp đo trong buồng bán phi âm kết hợp bệ thử động lực học, cho phép các phòng thí nghiệm NVH thực hiện phép đo tương đương với ISO 362-1 mà không phụ thuộc vào điều kiện thời tiết hoặc lịch sử dụng đường thử ngoài trời. Đây là một trong những lý do nhiều nhà sản xuất lựa chọn đầu tư hệ thống buồng bán phi âm tích hợp bệ thử động lực học ngay tại cơ sở R&D, nhằm chủ động hơn trong quá trình thử nghiệm và phát triển sản phẩm.
So sánh ISO 362-1 và ISO 362-3
|
Tiêu chí |
ISO 362-1 (ngoài trời) |
ISO 362-3 (trong nhà) |
|
Môi trường đo |
Đường thử ngoài trời theo ISO 10844 |
Buồng bán phi âm có bệ thử động lực học |
|
Phụ thuộc thời tiết |
Có - cần điều kiện gió, nhiệt độ, độ ẩm phù hợp |
Không - kiểm soát hoàn toàn trong nhà |
|
Thiết bị chính |
Microphone đo ngoài trời, hệ thống đo tốc độ/gia tốc xe |
Bệ thử động lực học, microphone trong buồng, hệ thống thu thập dữ liệu đồng bộ |
|
Ứng dụng |
Chứng nhận kiểu loại chính thức |
Thử nghiệm R&D lặp lại nhiều lần, kiểm tra nhanh trong phát triển sản phẩm |
|
Tính lặp lại |
Chịu ảnh hưởng điều kiện môi trường mỗi lần đo |
Cao hơn nhờ môi trường kiểm soát ổn định |
GPower Vietnam - giải pháp đo tiếng ồn xe theo ISO 362
GPower Vietnam tư vấn và tích hợp các thành phần của hệ thống đo tiếng ồn phương tiện theo yêu cầu thử nghiệm, từ thiết bị đo đến hệ thống thu thập và xử lý dữ liệu.
Các hạng mục có thể bao gồm:
- Tư vấn xây dựng phòng thí nghiệm: Thiết kế buồng bán phi âm tích hợp bệ thử động lực học, đáp ứng phương pháp đo trong nhà theo ISO 362-3.
- Tư vấn nhà cung cấp: Kết nối với các thương hiệu thiết bị đo lường uy tín như Kistler, GRAS, HEAD acoustics và lựa chọn bệ thử động lực học phù hợp với yêu cầu thử nghiệm.
- Tư vấn giải pháp tích hợp: Đảm bảo hệ thống đo tốc độ, gia tốc xe và microphone đo hoạt động đồng bộ theo đúng quy trình kỹ thuật của tiêu chuẩn
- Hiệu chuẩn, bảo hành, bảo trì: Duy trì độ chính xác của toàn bộ hệ thống đo qua thời gian, đảm bảo tính lặp lại của kết quả thử nghiệm
Liên hệ ngay với GPower Vietnam để được tư vấn giải pháp đo tiếng ồn xe chạy theo ISO 362 phù hợp nhất cho dự án của bạn - Hotline: 0936093289 | Email: info@gpower.com.vn.
Tham khảo các bài viết về tiêu chuẩn dùng trong thử nghiệm NVH:
info@gpower.com.vn
